“The current education system is truly bankrupt”

Our education is based on the wrong ideas. As a result, it produces passive knowledge copycats instead of creative, curious people. In his new book Gevormd of vervormd?(educated or deformed), philosopher Jan Bransen argues for a different education format in which the student plays a greater role. “Something must be done. The current education system is truly bankrupt.”

“The book may deal with education, but is actually about people,” says Bransen, professor of Philosophy of Behavioural Science at Radboud University. ‘Homo educandus’ is what I call it: the human as a self-developing creature.” Unfortunately, the situation is not great for homo educandus. In Bransen’s opinion, education does not produce people who can develop themselves. “We have removed free will from education. It has become something that people simply must undergo. In doing so, we use education to create very passive people.”

Education or deformation?

Bransen proposes that the current system has a distorting effect instead of an educational one. “This is because it is based on the wrong assumptions. We seem to unconsciously divide life into two stages: one of learning and one of living. But you learn and live simultaneously throughout your life.”

There is another misunderstanding: education serving as a transfer of knowledge that must then be tested. Bransen: “In my opinion, knowledge is a capacity. Students should be able to develop on their own.” Bransen also feels that an unfortunate culture dominates education, where everything must be able to be measured, where schools are mainly concerned with required learning results (“what a student should know”), and where diplomas play a much more important role than actually learning something or mastering specific skills.

The lecturer teaches the student

Bransen also argues for an education format in which young people play a larger role – where they literally learn to play their own role – but as a human being instead of a student. This format should encourage them to develop their own voices, perspectives, and positions.

It would also call for a new breakdown of the different learning stages. In his eyes, primary education should be about developing self-confidence by creating a solid foundation where the student gains a solid command of mathematics and language. “And in secondary education, students should learn how to play their own role. I think that should be focused on two areas, with two days of extracurricular learning.” Higher education should ultimately be divided into two approaches as well: learning and collaborating.

Experimentation

According to Bransen, education should be reformed as soon as possible. “I’m all for experimentation. Many people say that you shouldn’t do that with your children. But we’re doing that right now with this system. And it’s not even an experiment; it’s abuse. I think that now is the time to experiment. The current system is truly bankrupt.”

Om die fort te hou

Op September 1953 vertel “Dawie” in Die Burger ‘n storie wat aan hom gestuur is deur “’n gryse kollega vol ou wysheid waaruit die idealisme nog nie verdwyn het nie”. Die Duiwel – so lui die storie – was besig om die probleem te oorweeg wat die Afrikanervolk aan hom gestel het. Hy het min of meer so geredeneer: “My Teenstander het ‘n klein volkie in Suid-Afrika geplant. Hulle is min mense, maar hulle erken hulle is uitverkore. Ek het my bes gedoen om hulle tot niet te maak…Nou het nog net een raad: ek wil hulle welvarend maak en kyk of hulle dit kan oorleef!” (Giliomee 2004:495)

 

Die Duiwel in Dawie se gelykenis wat hier bo aangehaal is, het rede gehad om hoopvol te wees. Terwyl die Afrikaners besig was om die kapitalisme te verower, het die kapitalisme ook al hoe meer Afrikaners verower. In September 1965 het Verwoerd gewaarsku dat die groei van Afrikaner-kapitalisme later teen die Afrikaners self gebruik kan word.

Wit voorspoed het wit mag ondermyn. (Giliomee 2004:497)

 

Van die middel van die sestigerjare af het al hoe meer van die voorste Afrikaanse skrywers en digters van die volksbeweging vervreemd geraak. Rebelse Afrikaners is uitgeskuif. Beyers Naude is gedwing om as ‘n NG perdikant te bedank nadat hy direkteur van die veelrassige Christelike Instituut geword het.

Die Afrikaanse koerante in die algemeen het selde oor spanning binne die regering en die NP verslag gedoen. Tussen 1962 en 1964 het die sirkulasie van die Engelse koerante met altesaam 90 000 eksemplare gestyg en die van die Afrikaanse koerante het met 10 000 gedaal.

As amptelike taal was Afrikaans besig om veld te verloor teen Engels.

Dit het onder swart mense bekend geraak as die taal van die onderdrukking – die taal wat gebruik is wanneer wit polisieman ‘n pasoortreder arresteer of wanneer wit staatsamptenare ‘n apartheidspermit uitreik of wanneer swart mense of bruin mense ‘n uitsettingsbevel ingevolge die wet op groepsgebiede ontvang. (Giliomee 2004:498)

 

Die Afrikaanse Studentebond het op sy kongresse in die 1950’s en 1960’s dikwels debatte gevoer oor al die gevare van liberalisme, kommunisme, jingoisme en Rooms-Katolisisme met hulle neiging om “verbroedering van blankes en nie-blankes” aan te moedig.

Studente is gewaarsku teen die ondermyning van die Christelik-nasionale beginsels van die Afrikaner en hulle moes hulle verset teen ‘vreemde invloede’ in die kultuurgoedere van die Afrikaner.

Die vernaamste voorstanders van antikommunisme was mense in die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie met Piet Meyer, as voorsitter van die beheerraad, aan die spits; ook Andries Treurnicht, redakteur van Die Kerkbode, die NG Kerk se blad; S.E.D. Brown, skrywer en uitgewer van die South African Observer, ‘n gereelde politieke pamflet, en die kabinetslid Albert Hertzog, seun van genl. Hertzog.

Regse politici en kultuurleiers het voortdurend gewaarsku teen skrywers en akademici wie se liberale gevoelens die weg vir die kommunisme sou berei. (Giliomee 2004:499)

 

In Oktober 1967 het die Potchefstroomse akademikus Willem de Klerk drie tendense in die volksbeweging onderskei;

 

Verligtes: liberale in ‘n nuwe Afrikaanse voorkoms, wat baie tradisies laat vaar het en openheid, inklusiwiteit en vryheid voorstaan, ook ten opsigte van rasseverhoudinge;

Verkramptes: eng en na binne gekeer, wat aan die verlede kleef en heksejagte uitvoer teen enigiets wat nie tradisioneel is nie;

Positiewe Afrikaners: mense wat die ewewig handhaaf tussen eksklusiwiteit en openheid, tradisie en progressiewe denke.

 

De Klerk het altyd ‘n nasionalistiese konsensus eerder as ‘n duidelike hervormingsbeginsel gesoek. Hy het sowel die verligte as die verkrampte posisie afgewys en hom ten gunste verklaar van ‘n positiewe nasionalisme. Die derde posisie was gou vergete, maar sy broer F.W., wat in 1989 president sou word, was die beliggaming daarvan in die jare voordat hy tot die hoogste posisie uitgestyg het.

Daar was ‘n korrelasie met klasseverskille. Die verligtes het meesal ‘n hoer opvoedingspeil en groter inkomste gehad en was in hul werk minder van staatsbeskerming afhanklik as die verkramptes. (Giliomee 2004:500-501)

 

Na die sluipmoord op Verwoerd op 6 September 1966, (…op die kruin van sy mag, het hy in die Volksraad gewag vir ‘n sitting om te begin. Daar is gegis dat hy ‘n belangrike beleidsaankondiging sou doen. Net voordat hy sy toespraak sou begin, het Demetrio Tsafendas, ‘n parlementere bode, hom in sy bank met ‘n mes doodgesteek…(Giliomee 2004:489)) het die NP-koukus B.J. (John) Vorster as sy opvolger gekies.

Vorster was die kandidaat van die verkramptes, veral in Transvaal, maar dit het gou geblyk dat hulle hulle met hom misgis het. Hoewel hy ‘n Transvaalse kiesafdeling verteenwoordig het, was hy in werklikheid ‘n man van die Kaap. Hy het op Stellenbosch gestudeer, sy skoonvader was ‘n direkteur van die die Nasionale Pers en sy politieke leermeester was Paul Sauer, ‘n tipiese Kaapse Nasionalis wat na Sharpville ‘n nuwe benadering bepleit het.

Vorster het ‘n proses van desegregasie van sport begin wat meer as vyftien jaar gekos het om af te handel. Toe groot stakings teen uiterse lae lone in 1973 in Durban uitbreek, het hy aan werkgewers gese dat hulle die werkers nie as arbeidseenhede moet beskou nie, maar as “menslike wesens met siele”. Westerse diplomate wat met hom onderhandel het, het hom beskou as reguit, eerlik en betroubaar. (Giliomee 2004:501)

 

Vorster se instelling was, soos hy soms gese het, “om die fort te hou”. (Giliomee 2004:502)

 

Van Wyk Louw het reeds in die 1930’s besef dat kultuurorganisasies nodig is, maar ook gevaarlik. Hy het geskryf ‘n volk is nie ‘n sekte of ‘n kliek of ‘n vereniging met ‘n vaste program nie.

Toe Louw in 1970 sterf, het geen kabinetslid sy begrafnis bygewoon nie. Hy en Verwoerd was twee teenpole in die volksbeweging. (Giliomee 2004:505)

 

John Vorster en Breyten Breytenbach het nou die nuwe teenpole in die Afrikanergemeenskap gevorm. Breytenbach het grootgeword op die dorpe Bonnievale en Wellington; in die woorde van sy broer Cloete het hy die deursnee-Afrikaner se huislewe en opvoeding gehad: “plaas- en dorpslewe, toegewyde ouers, baie vriende, lid van die NG Kerk en die Voortrekkerbeweging”.

Breytenbach het egter ‘n perspektief gehad wat nader aan die kol was. Dit is die strandpunt dat dit verkeers is om te glo dat apartheid die werk is van ‘n paar burokrate en ideoloe. Die Afrikaners is verantwoordelik vir apartheid, kollektief en individueel. Sonder hulle sal dit nie bestaan het nie; dit is hul lewenswyse. Apartheid spruit uit ‘n gebrek aan veiligheid en ‘n obsessie met die Afrikanerstam.

Vir Vorster was Breytenbach bo en behalwe sy politieke bedrywighede ook ‘n vyand van die volk wie se poesie moreel verderflik en polities aanstootlik is.

In ‘n simposium oor die Sestigers in 1973 by die Universiteit van Kaapstad se Somerskool het verskeie skrywers en akademici opgetree, onder andere Breytenbach wat uiteinelik van die regering verlof ontvang het om Suid-Afrika te besoek.

Die hoogtepunt van die simposium was Breytenbach, met ‘n lesing getitel “’n Blik van buite”. Hy het gese: “Ons is ‘n bastervolk met ‘n bastertaal. Ons aard is basterskap. Dis goed en mooi so. Net, ons het in die slagyster getrap van die baster wat aan bewind kom. In daardie gedeelte van ons bloed wat van Europa kom, was die vloek van meerderwaardigheid. Ons wou ons mag regverdig, en om dit te kon doen, moes ons ons gewaande stamidentiteit stol. Ons moes afkamp, bekamp, verkramp. Vir Breytenbach het die redding feitlik uitsluitlik in die hande van swart mense gele. (Giliomee 2004:506-507)

 

Hoewel die verset teen die apartheidstelsel op baie vlakke begin oplaai het, het die Afrikaanse kerke geen waarskuwings oor wit bevoorregting en die kontras tussen wit rykdom en swart armoede laat hoor nie. Die algemene sinode van die NG Kerk van 1974 het ‘n verslag oor rasseverhoudinge aanvaar wat ‘n uitvoerige Bybelse regverdiging van apartheid was. Daar is steeds geargumenteer dat die gelykenis van die toring van Babel ‘n paradigma is vir ‘n beleid van “volkeverskeidenheid”. Die verslag het sonder veel oortuiging probeer voorgee dat die kerk net so bekommerd as die ander kerke is oor sosiale geregtigheid, menseregte en selfbeskikking vir individue en vir groepe, maar verskil oor die beste middele om hierdie ideale te verwesenlik.

Die verslag is skerp gekritiseer. Jaap Durand, ‘n Afrikaanse teoloog, het daarop gewys dat daar geen hermeneutiese gronde aangewys kan word om die verskeidenheid van volkere as ‘n Godgegewe beginsel te aanvaar nie. John de Gruchy, ‘n Engelssprekende akademikus, het daarop gewys dat die onuitgesproke uitgangspunt van die verslag is dat Afrikaner-oorlewing van apartheid afhang. Allan Boesak het van die afwaartse spiraal van NG denke oor die rassekwessie gepraat.

Na die NG sinode van 1974 het Schalk Pienaar geskryf dat hy nie kan glo dat die kerk nie kennis geneem het van die swart bevolking nie en steeds glo Suid-Afrika is God se reservaat vir die Afrikaner.

Pienaar se kritiek op die NG Kerk was ‘n teken dat die Afrikaner-volksbeweging aan die verbrokkel was. Meer as veertig jaar lank het die verskillende dele – die party, die pers, die kerk en die organisasies – trou aan mekaar gesweer. (Giliomee 2004:510)

 

…terwyl die ANC as organisasie verbode was, was sy opvatting van algehele swart bevryding sterk. Die idee is lewendig gehou deur duisende mense, veral onderwysers, studente en predikante. (Giliomee 2004:515)

 

‘n Nuwe stem het in die vroee 1970’s opgeklink. Dit was die van biskop Desmond Tutu van die Anglikaanse Kerk, ‘n verteenwoordiger van ‘n nuwe geslag swart geestelikes wat verbind was tot swart bevryding. Hulle was besig om vinnig in die vernaamste Engelse kerke opgang te maak. (Giliomee 2004:517)

 

Op Woensdag 16 Junie 1976 het 20 000 kinders in Soweto deelgeneem aan ‘n protesoptog teen die bevel dat Afrikaans as een van die voertale in sekondere skole gebruik word. Koerantberigte en ooggetuies meld dat die kinders opgewonde en ontspanne was.

Genl. Magnus Malan, een van die voorste generaals in die leer, het later gese dat die polisiemag nooit werklik verstaan het hoe om teen swart proteste op te tree nie. Daar was blykbaar geen bevel van die polisie aan die mense in die optog om uiteen te gaan nie, en ‘n senior polisie-offisier het later erken dat daar geen waarskuwingskote gevuur is nie. Toe die polisie skielik begin skiet, was Hector Peterson die eerste kind wat gesterf het. Hy was ‘n dertienjarige skoolseun wat deur ‘n koeel van agter getref is. Verskeie ander kinders is ook doodgeskiet. Daarna, het ‘n koerant geskryf, “all hell broke loose”. (Giliomee 2004:531)

 

In Oktober 1977 het die regering alle Swart Bewussynorganisasies, die Christelike Insituut met Beyers Naude aan die hoof en ook The World, die vernaamste swart koerant, verbied. Op 12 September 1977 het Steve Biko op gruwelike wyse gesterf van kopbeserings wat hom toegedien is deur veiligheidspolisiemanne terwyl hy in Port Elizabeth in aanhouding was. (Giliomee 2004:532)

 

Teen die middel-1970’s het tussen 80% en 90% van die Afrikaners nog die rigting wat die party en die kerk aangedui het, ondersteun. Meer as vier vyfdes van die Afrikaners wat vir die NP gestem het, het hulle self as “baie godsdienstig” beskryf. Die Afrikaanse kerke het nog geen fundamentele kritiek op apartheid uitgespreek nie. Die Afrikaner-Broederbond het akademici, predikante, professionele lui, sakemanne en welgestelde boere saamgebind in sy taak om Afrikanerbelange en -strewes te bevorder.

Tussen 1974 en 1978 is talle geheime projekte van stapel gestuur.

Hiervoor het die departement van inligting geheime staatsfondse gebruik.

Die departement het selfs geld verskaf vir ‘n buitelandse kantoor van die NG Kerk as ‘n teenvoeter vir die Wereldraad van Kerke, wat nou ‘n prominente rol in die anti-apartheidstryd gespeel het. Deur hierdie geld te aanvaar, het die kerk self deel van die regering se geheime propagandamasjien geword. ‘n Glanspublikasie oor die NG Kerk se bydrae tot sendingwerk is oorsee versprei.

Vroeg in 1978 het gerugte oor die projekte van die departement van inligting die wereld vol gele en die Engelse pers het afkeurende berigte begin publiseer.

In ‘n wanhopige poging om hom self uit die gemors te kry, het John Vorster as eerste minister bedank en staatspresident geword.

Op 28 September 1978 het P.W. Botha, leier van die Kaapse NP, Mulder (wat betrokke was by die intelligensie skandaal) met ‘n klein meerderheid verslaan en die volgende NP-leier en eerste minister geword. (Giliomee 2004:532-536)

Armblankes en Strydlustige Werkers

Die armblankevraagstuk was die dringendste maatskaplike krises in die blanke politiek gedurende die eerste drie of vier dekades van die twintigste eeu. In Suid-Afrika het blanke armoede ‘n probleem geword toe die besef gedurende die 1890’s deurdring dat ‘n hegte blanke gemeenskap vir blanke baasskap noodsaaklik is. Wat hier belangrik is om raak te sien is dat die armoede van die blankes eers op die voorgrond verskein het die oomblik toe die dominante klas se perspektief rondom die armblankes verander het. (Giliomee 2004:267)

 

Die heersende opvatting was dat die armste blankes self verantwoordelik was vir hulle toestand en moes dus hulself daaruit kry. Herbesinning oor die saak het eers gekom toe die besef deurbreuk dat blanke baasskap in gedrang is.

 

Teen 1890 het 90% van blanke Afrikaners hulle bestaan as boere gemaak, al was Suid-Afrika nie ‘n natuurlike landbouland niie. Die gevolge van die eensaamheid, afgeslotenheid en die reaksie van die veld was nie in berekening gehou deur die mense nie. Dit het veroorsaak dat die Afrikaner se wereldbeskouing eng was, en afsonderlik ontwikkel het sonder impulse van buite, met die onus wat daar was op die vrou van die huis wat ook die onderhoud aan die kinders moes verskaf was dit onvermeidelik om agteruitgang vry te spring. Die impak van die boereoorlog moet nie buite berekening gelaat word nie. J.W. Gunning, ‘n Hollandse dokter in die Suid-Vrystaat, het opgemerk dat die idee om beter as jou pa te boer nog nie deurgebreek het nie, behalwe in enkele gevalle. Die meeste wou nie die risiko van die oorskakeling na moderne boerderymetodes loop nie. Wat die kultuur van behoud, na die Britte alles van hulle weggeneem het, bevestig, deur eerder te bly wat werk ipv om die risiko te loop om die bietjie te verloor wat hy het. (Giliomee 2004:269)

 

In die 1890’s het twee groot rampe die toestand van die Afrikaner onmeetlik vererger. Die Runderpes en die taktiek van Verskroeide Aarde deur die Britte van die Anglo-Boereoorlog.

 

Wat uitstaan is dat die dominante klas slegs net wit armoede as ‘n probleem gesien het, en die vraag het nou geword, op watter wyse kan noodlening tot slegs blankes beperk word.

 

Die stem van die NGK was profeties sigbaar in 1861 toe verskeie vooraanstaande predikante verpligte onderwys bepleit het sonder om na ras te verwys -twintig jaar voordat verpligte onderwys in Brittanje ingestel is. In 1870 het die NG sinode die regering gevra om onderwys te verskaf aan die armes wat op die sorg van die kerk staatgemaak het, sowel blankes as gekleurdes. Teen die 1880’s het die NG Kerk egter, ook in die Kaapstad omgewing, toenemend gesegregeer geraak. Die kerk se kommer was net op die blanke armoede toegespits. In 1892 skryf ‘n skoolinspekteur dat wit armoede lei tot toenemende maatskaplike agteruitgang, die degenerasie van die wit ras en misdaad. (Giliomee 2004:271)

 

Onderwys het ‘n groot rol gespeel in die agterstand van die Afrikaners. Wit Engelssprekendes het ‘n groot voorsprong gehad omdat hulle vroeer na die stede getrek het, het oor die algemeen beter onderwys kwalifikasies gehad en het Engels as eerste taal gepraat, wat die algemene nywerheidstaal was. Hulle het ook meer blootstelling aan die ekonomie en die werksdissipliene gehad. Blanke armoede het dus vanuit hierdie omstandighede ontstaan, dit was ‘n relatiewe begrip in die sin dat die Engelssprekendes nie wat blankes verwag het om in sulke omstandighede te leef nie. (Giliomee 2004:272)

 

Ds. A. J. Hofmeyr het verklaar dat jong Afrikaners dit as ‘n skande beskou om te werk. Arm blanke seuns wat op die spoorweg werk gekry het, het nie lank gehou nie. Hulle het dissipliene van gereelde werk in die dorp of stad ondraaglik gevind. Hulle sou veel eerder toesig hou oor swart of bruin werkers. Wat die bg ondersteun is dat in 1891 bevind is dat ‘n wit kind in Transvaal gemiddeld net 2 jaar in die skool was.

 

Vroeg in die 1890’s het die NG Kerk in Kaapstad ‘n ambagskool vir kinders van armblankes opgerig. Die NG Kerk het nou op groot skaal tot die bestryding van armoede onder die Afrikaners toegetree. In 1897 het ‘n komitee van die kerk met Marchand as voorsitter die stigting van ‘n arbeidskolonie by Kakamas aanbveel. Tussen 1894 en 1922 het die kerk verskeie nywerheid- en landbouskole gestig en onderhou, wat 1500 kinders onderrig het. Die kerk het ook meer as 160 koshuise tot stand gebring, wat met subsidies van die staat bedryf is. Dit het tussen 1917 en 1932 meer as 7000 behoeftige kinders van afgelee landelike gebiede in staat gestel om skool te gaan. (Giliomee 2004:273-274)

 

Wat hier merkwaardig is, is dat die NGK as ‘n staat in die kleine opgetree het op die maatskaplike grond. Deur die stigting van skole en die bied van behuising het die kerk staat geword vir hierdie behoeftige mense.

 

Oor staatskole en krotbuurtes het Ds. D. Theron getuig: “Ek voel baie sterk dat dit nie help om ‘n kind vyf uur lank in die skool te beinvloed en hom dan terug te stuur na dieselfde krot waarvandaan hy gekom het nie.” (Giliomee 2004:275)

 

Die Afrikaanse kerke aan die Rand (waar die meerderheid armblankes gewoon het) kon min materiele hulp verleen, maar die geestelike ondersteuning aan die armes was belangrik. Daar is in 1909 berig dat die kerke in die armblanke-buurte Vrededorp en Fordsburg sampvol is. Teen die 1920’s was die ergste armoede en diepste wanhoop verby en het die verstedelike Afrikaners lewenskragtige gemeenskappe rondom hul kerk en skool begin vorm. By Afrikaners het ‘n groot geloof in die waarde van onderwys ontstaan. (Giliomee 2004:276)

 

Genl. J.B.M. Hertzog het in die 1890’s in Amsterdam studeer en onder die invloed van Abraham Kuyper, ‘n Nederlandse kerk- en politieke leier, gekom. Vir Kuyper was om vir die armes om te gee, nie liefdadigheid nie, maar ‘n Christelike plig. Elke mens het die reg om ordentlik te leef. Elke kerk moet sy verpligting teenoor sy armes nakom. Daniel Francois Malan weer het aan Utrecht in Nederland gepromoveer op ‘n proefskrif oor die werk van die filosoof George Berkeley. Malan het geglo dat die NG Kerk as die kerk van die Afrikaners die armer lede van die volk moet ophef. Dit moet ook die volk help om sy kulturele en nasionale karakter te behou. In hierdie sin moet die kerk ook volkskerk wees. (Giliomee 2004:278)

 

Kort nadat die Nasionale Party, onder leiding van Hertzog, aan die bewing gekom het, het die party se leiers ‘n ongenaakbare boodskap van segregasie begin verkondig. Hertzog het verklaar dat swart mense 2000 jaar agter die blankes is op die leer van beskawing, maar terselfdertyd opgemerk dat die vooruitgang wat swartes op onderwys gebied maak die wit gemeenskap bedreig. (Giliomee 2004:287)

 

Bram Fischer, kleinseun van die eerste minister in die gewese Oranjerivierkolonie, was as student in Bloemfontein in die jare twintig ‘n oortuigende Afrikanernasionalis, maar sy persoonlike kontak met swart mense het hom oortuig dat kleurvooroordeel irrasioneel en segregasie onregverdig is. Hy het gese dat die Kommunistiese Party die kleurslagboom, wat op ‘n skaalstelsel meer aan blankes as swartes betaal het vir dieselfde werk, deurgaans teengestaan het op grond van die geloof, tweeduisend jaar oud, dat alle mense broers sal wees. Maar die Afrikanerwerkes was nie geintresseerd in die sosialisme nie. Hulle wou ‘n staat he wat blanke baasskap en die beskerming van die blanke werker voorstaan. Hoe meer die NP die lot van die armblankes aangetrek het, hoe meer het die party die faktor van ras en rassebeskerming beklemtoon. (Giliomee 2004: 288-289)

 

Verdere kommer oor blanke suiwerheid het selfs die Afrikaanse Christelike Vrouevereniging (ACVV) laat vrees dat die armblanke in die gemengde woonbuurte vir die volk verlore sou raak. Miemie Rothman, die leier, het die situasie in 1925 soos volg beskryf: “Hulle het onvoldoende lone ontvang en hulle was verplig om die goedkoopste kamers of huis te huur. Hulle moes dikwels met die kleurlinge saamleef. Partykeer as bure en mekaar help wanneer daar siekte is. Hulle kinders speel met mekaar in die strate.” Die ACVV het hierdie kinders probeer “red” deur hulle in instellings te plaas of as huishulpe by middelklas Afrikaners. (Giliomee 2004:293)

 

In die tweede helfte van die 1920’s het die Carnegie-korporasie van New York begin belang stel in die probleem van wit armoede in Suid-Afrika. Die Suid-Afrikaner wat die kwessie van blanke armoede onder die aandag van die Carengie-korporasie gebring het, was E.G. Malherbe, ‘n seun van ‘n NG predikant. Hy was in die vroee 1920’s ‘n nagraadse student in onderwys aan die Columbia-universiteit in New York. Aangesien vier vyfdes van die armblankes Afrikaners was, het die NG Kerk die belangrikste rol begin speel. In 1929 het hy die Carnegie-korporasie formeel versoek om ‘n studie van die armblankeprobleem te finansier. Toe hierdie versoek toegestaan word, het die kerk die vernaamste liggaam geword wat in die beheerraad van die ondersoek verteenwoordig is.

 

J.R. Albertyn, ‘n NG predikant in Kimberley, het in ‘n verslag oor hul maatskaplike omstandighede ‘n duidelike prentjie van die armblankes as tipe geskets: hulle is oor die algemeen wetsgehoorsaam, eerbiedig teenoor godsdiens en kerklike owerhede. Hulle hou hul familie as ‘n hegte eenheid bymekaar; hulle eer hul tradisies en voorvaders. Aan die negatiewe kant is daar ‘n gebrek aan ambisie, spaarsamigheid en versigtigheid, en ‘n geneigdheid om liggelowig, oneerlik, bedrieglik, onverantwoordelik, lui en lusteloos te wees. Malherbe het opgemerk “[Ons is] geneig om ‘n wit man arm te noem wanneer on snie ‘n naturel wat presies onder sulke omstandighede leef sou arm noem nie…Die laagste ekonomiese peil wat ons in die algemene omgang aan ‘n blanke kan toeskryf, is om te se dat ‘hy leef soos ‘n kaffer’.” (Giliomee 2004:296-297)

 

Uit die bg aanhaling van Malherbe wat ‘n geleerde predikantsseun was is dit sigbaar dat die omgewing waarin hy grootgeword het, ten spyte daarvan dat hy in Amerika gaan studeer het, ‘n beduidende invloed op sy wereldeskouing gehad het oor die swartes. Wat ook beduidend na vore kom is dat hy homself en sy volk, die Afrikaners, gedefinieer het in terme van ‘n andere. Hy het nie die armblanke gepeil vanuit interne karaktereienskappe nie, maar eerder gebruik gemaak van ‘n vergelyking van iets/iemand ekstern tot die armblanke.

 

In die algemene aanbevelings, van die Carnegie-verslag, wat almal onderskryf het, word die klem gele op die verbetering van minimumlone en die ontwikkeling van nuwerhede deur invoerbeskerming. (Giliomee 2004:299)

 

Die NP het egter eers na die verkiesing van 1943 aandag aan armode onder die kleurlinge begin skenk as deel van die poging om ‘n regverdiging vir apaartheid te vind. Swart armoede het eers in die 1970’s werklik die regering se aandag begin trek. Tussen 1939 en 1945 het die oorlogsekonomie die meeste wit werkloses opgesuig en sodoende die armblankeprobleem beeindig. Die armblankes het verdwyn voordat apartheid toegepas is. Daar was nietemin politici wat reg was om weer ‘n slag die armblankes te red.  (Giliomee 2004:303-304)